Alberta’nın Federal Sistemdeki Yeri Üzerine Tartışmalar Derinleşiyor

Kanada’nın siyasi tarihinde Quebec’in olası ayrılığı ulusal bir kriz olarak görülürken, Alberta’nın ekonomik ve siyasi şikayetleri benzer ölçüde dikkate alınmıyor. Quebec’in 1995’teki referandum sürecinde ülke genelinde birlik mitingleri düzenlenmişti. Ancak Alberta’da benzer bir ayrılık oylaması ihtimali, birçok Batılı için aynı ölçüde ulusal ilgi uyandırmayacağı düşüncesiyle karşılanıyor.

Batı Kanada’da yaşayan birçok kişi, Ottawa’nın politikalarının Quebec lehine şekillendiğini ve Alberta’nın uzun yıllardır ekonomik olarak olumsuz etkilendiğini savunuyor. 1961-2017 arasında Alberta’dan diğer eyaletlere, çoğunlukla Quebec’e, net 611 milyar dolar transfer edildi. 2010’larda bu rakam 180 milyar dolara ulaştı. Alberta’nın doğal kaynak gelirleri 1970’lerden itibaren ülke bütçesinde önemli yer tutarken, enerji politikaları ve federal düzenlemeler eyaletin gelirlerini ciddi şekilde azalttı.

Quebec, yıllar içinde göçmen kabul politikalarında, federal fonlarda ve temsil haklarında özel ayrıcalıklar elde etti. Federal hükümetin 1991 anlaşmasıyla göçmen seçme hakkı, önemli mali desteklerle birlikte Quebec’e verildi. Ayrıca, CN Rail ve Air Canada’nın merkezlerinin Montreal’de kalması gibi anayasal olmayan avantajlar da eyaletin elinde bulunuyor.

Alberta ise 1980’lerde Ulusal Enerji Programı ile düşük enerji fiyatları dayatması, 1986’da savunma ihalelerinin Quebec lehine sonuçlanması gibi örneklerle ekonomik darbe aldı. Son yıllarda Liberal hükümetlerin enerji projelerine yönelik politikaları da Alberta’da milyarlarca dolarlık yatırım kaybına yol açtı.

Bu durum, Reform Partisi’nin “The West Wants In” sloganından, Alberta Egemenlik Yasası’na kadar uzanan bir dizi siyasi tepkiye neden oldu. Alberta Premieri Danielle Smith’in “Alberta Next” girişimi, federal politikaların eyalet ekonomisine 10 yılda 500 milyar dolarlık zarar verdiğini öne sürüyor. Mansell’in transfer verileriyle bu rakam 1,1 trilyon dolara çıkıyor.

Quebec’ten farklı olarak Alberta’nın şikayetleri ulusal ölçekte “ekonomik” olarak değerlendirilip kültürel bir mesele olarak görülmüyor. Bloc Québécois lideri Yves-François Blanchet, Alberta’nın petrol ve gaz sektörünü bir kültür unsuru olarak nitelendirmeyeceğini belirtirken, Batı Kanada’daki pek çok kişi bu yaklaşımı küçümseyici buluyor.

Bu çerçevede, Alberta’da bazı çevreler federal sistemde mevcut şartlarla devam etmenin anlamını sorguluyor. Reform Partisi kurucusu Preston Manning’in sözleri bu tartışmayı özetliyor: “Ayrılığı desteklemem ama ayrılırsak, geri katılmayı da savunmam.”